Αποπληθωρισμός: ευχή ή κατάρα;

του Πέτρου ΚΡΥΣΤΑΛΑΚΟΥ

Την οδό του αποπληθωρισμού ως "μοναδική λύση" για την αντιμετώπιση των κρίσιμων δημοσιονομικών προβλημάτων της, πρότεινε στην Ελλάδα τη Δευτέρα (12/4) ο επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Ντομινίκ Στρος-Καν. "Η μόνη αποτελεσματική συνταγή δεν είναι άλλη από τον αποπληθωρισμό. Αυτή την οδό έχει πολύ εύστοχα προτείνει και η Κομισιόν", ανέφερε ο ίδιος.

Αναμφίβολα, η είδηση αυτή πρέπει να σάστισε τους αναγνώστες της. Ο όρος αποπληθωρισμός δεν συνδέεται συνήθως με θετικές ειδήσεις ή "λύσεις", αλλά με αρνητικές συνέπειες, ύφεση, ανεργία και οικονομικά αδιέξοδα. Μόνο να μαντέψουμε μπορούμε, τί ακριβώς εννοούσε ο κ. Στρος-Καν.

Σημείο εκκίνησης της αναζήτησής μας, αποτελεί ο προσδιορισμός του αγγλικού όρου "deflation", ο οποίος στα ελληνικά αποδίδεται ως "αποπληθωρισμός", αποτελώντας στην πράξη μια μορφή αντι-πληθωρισμού: "αποπληθωρισμός" προκύπτει όταν καταγράφεται μία γενική μείωση - πτώση, σε απόλυτες αξίες - των τιμών αγαθών και υπηρεσιών σε μία οικονομία, ως αποτέλεσμα της μείωσης της κυκλοφορίας χρήματος και πιστώσεων. Αποτελεί, δηλαδή, το αντίθετο του πληθωρισμού και συνήθως συνδυάζεται με μειωμένη ζήτηση, άρα και με αυξημένη ανεργία. Σε κατάσταση αποπληθωρισμού, μια οικονομία περιδινίζεται μεταξύ ύφεσης, κλεισίματος εργοστασίων και επιχειρήσεων, αύξησης της ανεργίας και υποχώρησης των εισοδημάτων (και των κερδών), συμπαρασύροντας πτωτικά και το χρηματο-πιστωτικό σύστημα, που συνήθως καλείται να αντιμετωπίσει τη χρεοκοπία πολλών δανειοληπτών του, εταιρειών και ιδιωτών.

Η κατάσταση αυτή δύσκολα θα μπορούσε να αποτελέσει το αντικείμενο μίας ευχής - περισσότερο θα ταίριαζε σε κατάρα - καθώς δεν χρειάζεται να είναι κανείς οικονομολόγος για να κατανοήσει ότι, εύκολα μπορεί να οδηγήσει σε γενικευμένη, ανεξέλεγκτη ύφεση, με απρόβλεπτες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Για την ακρίβεια, μέρος του αντικειμένου εργασιών των κεντρικών τραπεζών - που, μεταξύ άλλων, είναι υπεύθυνες για την κυκλοφορία του χρήματος - είναι η αποτροπή του αποπληθωρισμού, όπως βεβαίως και του υπέρμετρου πληθωρισμού (άνω του 2%, για την ECB).

Δηλαδή, μία κεντρική τράπεζα θα έκανε μάλλον καλά τη δουλειά της, αν, εν όψει κινδύνου αποπληθωρισμού, αύξανε τεχνητά την κυκλοφορία χρήματος, προκαλώντας η ίδια πληθωρισμό, με τις πράξεις της. Ένα από τα γνωστότερα παραδείγματα χρόνιου αποπληθωρισμού αποτελεί η ιαπωνική οικονομία, που βυθίστηκε σε αυτόν τη δεκαετία του 1990 και χρειάστηκε περίπου 15 χρόνια για να τον ξεπεράσει. Στην προσπάθειά της να αυξήσει τη ρευστότητα της ιαπωνικής οικονομίας, η κεντρική τράπεζα της χώρας είχε προσφύγει στη γνωστή πολιτική μηδενικών παρεμβατικών επιτοκίων, δίχως όμως ιδιαίτερο αποτέλεσμα. Επισημαίνεται ότι, ο αγγλικός όρος "deflation" ("αποπληθωρισμός" ή "αντι-πληθωρισμός") δεν πρέπει να συγχέεται με τον όρο "disinflation", ο οποίος αντικατοπτρίζει μία ήπια υποχώρηση του ρυθμού αύξησης των τιμών, δηλαδή έναν πτωτικό - αλλά πάντα θετικό - δείκτη τιμών καταναλωτού.

Όσοι σπεύσουν να χαρακτηρίσουν κακοπροαίρετο τον κακόμοιρο κ. Στρος-Καν, ας επιτρέψουν το ενδεχόμενο στις δηλώσεις του να αναφερόταν εμμέσως στο πρόβλημα ιδιαίτερα χαμηλής ανταγωνιστικότητας που αντιμετωπίζει για χρόνια η Ελλάδα στις διεθνείς αγορές, πρόβλημα που έχει οξυνθεί και αποτελεί τροχοπέδη στην ανάπτυξή της μέσω εξαγωγών. Το ζήτημα έχει ως εξής: τον καιρό που η Ελλάδα διέθετε το δικό της νόμισμα, "διόρθωνε" το έλλειμμα ανταγωνιστικότητάς της (και) μέσω επιλογών βραδύτερης ή ταχύτερης διολίσθησης της δραχμής έναντι των κυριοτέρων ξένων νομισμάτων, καθιστώντας τα ελληνικά εξαγώγιμα προϊόντα φθηνότερα.

Στην εποχή του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, σε συνδυασμό με την ανελαστικότητα και ακαμψία του παραγωγικού και λειτουργικού κόστους των ελληνικών επιχειρήσεων - συνέπεια και της έλλειψης επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες και στο γενικότερο εκσυγχρονισμό των επιχειρηματικών δομών - το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας καθιστά ακριβότερα τα ελληνικά προϊόντα σε σύγκριση με αντίστοιχα άλλων χωρών της Eυρωζώνης, κατάσταση που σταδιακά αποσαθρώνει τον παραγωγικό ιστό της χώρας και τον καταδικάζει σε εσωστρέφεια. Βεβαίως, ούτε αυτή αποτελεί λύση, καθώς, η ελεύθερη διακίνηση προϊόντων σε μία τεράστια ευρωπαϊκή περιοχή, συχνά περιθωριοποιεί - τουλάχιστον, ως ακριβά - πολλά ελληνικά προϊόντα "αλώνοντας" και την εσωτερική αγορά τους.

Τελικά, δύσκολα κανείς μπορεί να καταλήξει σε ένα ακλόνητο συμπέρασμα για το αν τελικά ο αποπληθωρισμός στην Ελλάδα θα αποτελούσε τη "λύση" που όλοι αναζητούν. Σίγουρο είναι μόνον ότι, όσοι σπεύδουν να τον προτείνουν, καλά θα κάνουν να προετοιμάσουν και μία εμπεριστατωμένη πρόταση για τον τρόπο με τον οποίο η χώρα θα εξερχόταν από μία τέτοια οικονομική ακροβασία, αποφεύγοντας τη βύθιση και καταδίκη της σε μία χρόνια, αυτο-τροφοδοτούμενη ύφεση καταστροφικών διαστάσεων.

Όμως, ακόμα και έτσι, είναι αμφίβολο κατά πόσον οι οικονομικές ασκήσεις επί χάρτου και οι ακαδημαϊκού τύπου θεωρητικές προτάσεις στην πλάτη του πολύπαθου ελληνικού λαού, θα μπορούσαν να αποδειχθούν αποτελεσματικές σε συνθήκες εκτάκτου οικονομικής ανάγκης.

Επιστρέφουμε λοιπόν - αναπάντητο - το ερώτημα: είναι, αλήθεια, "αποπληθωρισμός" αυτό που χρειάζεται η χώρα;